Laatst kwam die opmerking weer voorbij in een training. Na ruim tien jaar trainen en opleiden van decanen merk ik dat er centrale thema’s zijn die aandacht vragen en verdienen in alle trainingen die ik geef. Eén van de belangrijkste thema’s waar elke loopbaancoach mee lijkt te worstelen is de eigen rol: “In hoeverre ben ik als decaan verantwoordelijk voor het oplossen van het keuzedilemma van de jongere die ik begeleid…” of : “Ben ik dan een oplosser, een adviseur of toch coach… weet jij het?”
We hebben het er graag over in de groep. Veel decanen hebben voordat ze LOB’er werden vaak een andere primaire loopbaankeuze gemaakt, namelijk voor de rol van docent. En ons mooie brein maakt in de jaren dat we leven natuurlijk ‘hoofdwegen’ of ’voorkeurspatronen’ aan.
Docent worden en docent zijn is een rol die helemaal in het teken staat van: “Ik neem jou mee in mijn wereld, een wereld waar ik al eerder ben geweest en waar ik veel vanaf weet. Een wereld waar de kennis en inzichten liggen in het vakgebied dat ik toevallig al jaren aan het bestuderen ben.”
Het lastige is echter dat de loopbaancoach een totaal andere aanvliegroute nodig heeft dan de docent. Die rol is wezenlijk anders. De meest wezenlijke informatie bij loopbaanbegeleiding bevindt zich IN de leerling. Een gebied waar je als LOB’er tot voor het eerste contact met die specifieke leerling nog nooit inzicht in hebt gehad. Een gebied dat bij elke jongere anders is en ook nog eens enorm in beweging is.
Natuurlijk heb je als decaan kennis over identiteitsontwikkeling bij jongeren, mogelijke keuzedilemma’s die kunnen spelen, je eigen gesprekstechnieken, het onderwijssysteem en de arbeidsmarkt. Dat is allemaal belangrijke informatie. Maar het wordt pas waardevolle informatie als een jongere daar behoefte aan heeft en er ook voor openstaat.
Het is niet van belang dat bij jou kwartjes vallen met betrekking tot ‘wie de leerling is’ en ‘wat past er bij diegene’ (de geliefde rol van oplosser/adviseur). Het is van belang dat de jongere in de actiestand komt en zelf aan de slag gaat met thema’s als ‘ontdek jezelf’, ‘ontdek de wereld’ en ‘ontwerp je route’. Anders blijft het zweet toch echt op jouw rug staan en niet op die van de leerling. Dan blijf jij het hardste aan het werk. En vaak zonder het gewenste resultaat.
En dan wordt het gesprek in de groep ineens nog interessanter…!
“Maar hoe krijg je die jongere dan AAN? Ze willen niet, ze zijn met andere dingen bezig, ze hebben andere interesses, ze kunnen nog niet zover vooruit kijken…” En zo verder.
Dan komen we met elkaar een stukje dieper in de materie van De Rol. Welke rol pak jij als begeleider? Houd je wellicht ook in stand dat de jongere niet in beweging komt? Blijf jij hard je best doen en goede adviezen en mooie huiswerkopdrachten meegeven? Of lukt het je om bewust een andere pet op ze zetten en te gaan spelen met je eigen rol? Want daar zit namelijk de magie! Daar veranderen goedbedoelde, adviserende, docerende suggesties in betekenisvolle gesprekken.
Een van de belangrijkste vragen om jezelf dan te stellen is: vanuit welk perspectief begeleid ik deze jongere als ik de rol van loopbaancoach inneem? Ben ik aan het begeleiden vanuit het perspectief van de vertegenwoordiger van ons systeem en alle spelregels die daarbij horen of ben ik aan het begeleiden vanuit het perspectief van de jongere?
Veel begeleiders communiceren onbewust vanuit het systeem:
- “Weet je al wat jij leuk vindt? Dan zoeken we er samen een passende opleiding bij.”
- “Heb je al een meeloopdag gedaan?”
- “Je moet dit jaar een profiel- of sectorkeuze maken / Je moet een vervolgplan maken of in ieder geval een plan-B hebben.”
- “Volgende week zijn de studiekeuzegesprekken.”
- “Heb je de opdrachten uit de mentorles al gedaan?”
Klinkt dat bekend?
Als je vanuit het perspectief van de jongere aansluit stel je namelijk andere vragen, zoals:
- “Hoe voelt het om jou te zijn?”
- “Hoe is het om niet te weten wat je met je toekomst aan moet, terwijl je klasgenoten het allemaal wel lijken te weten?”
- “Heb je eigenlijk zin in je stage?”
- “Wie helpt je eigenlijk bij deze moeilijke keuze?”
- “Hoe is het voor jou om bezig te zijn met je (studie)loopbaan en na te denken over je toekomst?”
Dan komen de gesprekken op gang. Dan vind je als begeleider ineens een ingang in de beleving van een jongere en diens blik op de toekomst.
Enige tijd later kom ik dan die ene decaan uit mijn training weer tegen. We ontmoeten elkaar en wisselen ervaringen uit. Ik hoor vaak terug dat na één of twee écht goede gesprekken een leerling ineens AAN leek te gaan en zelf zijn eigen zoektocht is gaan vervolgen… Hoe mooi is dat!
Natuurlijk zijn niet alle leerlingen gebaat bij deze wijze van begeleiden. Er zijn ook leerlingen die echt behoefte hebben aan meer sturing. Mijn vraag aan jou is dan ook:
In hoeverre ben je zelf in staat om te spelen met de rollen die je in kunt nemen? Dat maakt je namelijk een nog betere loopbaancoach!
