Tot ongenoegen van Carolien Verbeek en Rixt Feersma Hoekstra liepen te veel leerlingen vast op hun eigen middelbare scholen. Gedragsproblemen, motivatieverlies of persoonlijke omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat uitstroom uit het regulier onderwijs dreigt. Drie jaar later ondersteunen Carolien en Rixt 80 scholen in Amsterdam en Diemen bij de implementatie en uitvoer van een effectieve trajectvoorziening: een tijdelijke extra ondersteuning voor leerlingen om grip te krijgen op de eigen schoolloopbaan in het regulier onderwijs.
Wat is een effectieve trajectvoorziening?
Carolien start: “Een effectieve trajectvoorziening is bedoeld voor leerlingen die in het voortgezet onderwijs extra ondersteuning nodig hebben bij schoolvakken, studievaardigheden, moeilijk verstaanbaar gedrag en/of hun sociaal-emotionele ontwikkeling. Deze extra ondersteuning vindt plaats in de eigen school. Het is geen aparte klas, maar een plek om voor leerlingen die tijdelijk extra ondersteuning nodig hebben.”
“De trajectvoorziening heeft als doel om uitval te voorkomen, de re-integratie van thuiszitters te bevorderen en soms leerlingen te ondersteunen in de overstap van het voortgezet speciaal onderwijs naar het reguliere voortgezet onderwijs” vult Rixt aan. “Het is een middel voor een leerling om in het regulier onderwijs te blijven. Gezamenlijk met leerling en ouders wordt een ontwikkelingsperspectiefplan opgesteld waarin doelen en afspraken staan.”
Voor welke leerlingen is de effectieve trajectvoorziening bedoeld?
“Het is voor leerlingen met ondersteuningsbehoeften bij wie andere interventies niet voldoende helpen” vertelt Carolien. De leerlingen blijven onderdeel van hun klas, maar krijgen wat meer ruimte om op adem te komen en weer mee te doen. De effectieve trajectvoorziening is voor leerlingen op alle niveaus en leerjaren.
“Het grote voordeel is dat er iemand klaarstaat die de leerling écht ziet. Iemand met tijd en aandacht om te vragen wat de leerling nodig heeft. Die persoonlijke begeleiding maakt het verschil” geeft Rixt aan. “Het zorgt ervoor dat een leerling niet uitvalt, maar de ruimte krijgt om mee te doen aan regulier onderwijs.”
Heb je een voorbeeld waarin de effectieve trajectvoorziening het verschil heeft gemaakt?
Carolien vertelt over een meisje met een sociale fobie. “Ze durfde de klas niet meer in. Door de trajectvoorziening, met een vertrouwd gezicht dat haar begeleidde en stap voor stap met haar meeloopt, kon ze langzaam weer deelnemen aan lessen. Nu studeert ze aan de universiteit.”
“Ook ik heb een voorbeeld waarin de effectieve trajectvoorziening het verschil heeft gemaakt” zegt Rixt. “Een jongen stond na meerdere schorsingen op het punt om zijn school te verlaten. De trajectvoorziening bood structuur om voor een laatste keer het gesprek aan te gaan, de jongen centraal te stellen en eigenaar te maken van het ontwikkelingsperspectiefplan. Uiteindelijk heeft hij zijn schoolloopbaan met succes voortgezet.”
Hoe begin je als school met een effectieve trajectvoorziening?
“Bel ons!” vertelt Rixt met een lach. “Scholen hoeven echt niet het wiel opnieuw uit te vinden. We hebben geleerd hoe waardevol het is om van andere scholen te leren. De onderwijsprofessionals die we spreken, hebben allemaal dezelfde vragen. We organiseren trainingen en begeleiden teams om goed van start te gaan.”
“We zien dat het belangrijk is dat er mandaat is vanuit de schoolleiding” vult Carolien aan. “Zonder draagvlak blijft het hangen in goede bedoelingen, maar wordt er weinig bereikt. Ook is een goede ondersteuningsstructuur vereist. Zonder duidelijks afspraken over wie welke leerlingen in aanmerking komen en waarom, loop je het risico dat het een soort ‘straflokaal’ wordt.”
Wat hopen jullie te bereiken?
“Ruim 60 middelbare scholen binnen het Samenwerkingsverband Amsterdam-Diemen werken met de effectieve trajectvoorziening” vertellen Carolien en Rixt gezamenlijk. “Terwijl de ene school nog in de startfase zit, zien we bij andere scholen al de positieve resultaten. Ons doel is om scholen in heel Nederland te ondersteunen bij een effectieve trajectvoorziening. Het is namelijk een middel tot inclusief onderwijs. Uiteindelijk hopen we dat de kloof tussen regulier en speciaal onderwijs verdwijnt, of in ieder geval verkleint. Minder leerlingen die uitstromen naar speciaal onderwijs en juist meer leerlingen die terugkeren naar regulier onderwijs. Dat zou de mooiste winst zijn.”
Tot slot, wat zou je de lezers van het BiOND Magazine willen meegeven?
Rixt begint: “Maak het verschil voor die ene leerling bij wie je het niet meer weet. Er kan meer dan je denkt met de juiste samenwerking, en soms een beetje lef.” Carolien sluit af: “Het is geen tovermiddel. Het kost tijd, geld en aandacht. Maar als het staat, zie je wat het voor leerlingen kan betekenen.”
